O Audiovisual Ilustrado

Nestes días, os que amamos o cinema como medio de expresión artística estamos de noraboa, pois un dos “nosos” será o único representante español no Festival de Cannes. Afortunadamente estase a falar cada dia mais de  Oliver Laxe. Na prensa galega e mesmo na española. Xa o sabedes todos: o seu filme Todos vós sodes capitáns, así, escrito en galego, figura no programa oficial dunha das citas mais importantes do cinema mundial emerxente. Non está nada mal en tempos de sombra para o idioma e a cultura do pais. Iso si que é a materialización dun tópico conceptual habitualmente falto de contido das “nosas” desnortadas empresas e institucións: a petulante “internacionalización do audiovisual galego”, cando o único que nos faría falla serían catro Oliver mais.

Coñecín a Oliver en xullo do  2006, nun descanso do  Seminario “Cine e nación”, celebrado en Compostela, ao que viñera dende París como simple estudante. E dende aquel café que compartimos, sempre mantiven confianza cega no seu indubidable talento, que foi confirmado posteriormente tras sucesivas interaccións coa súa bonhomía, intelixencia, e -por qué non dicilo- capacidade de sedución, ata o día de hoxe. Martín Pawley mais eu,  puxeramos en primicia un par de secuencias da súa longametraxe no Culturgal 2009  e quedei namorado ao instante, desta pequena obra mestra con tantas e variadas capas de lectura a análise; algunhas delas xa apuntadas e de seguro que moitas novas agromarán en días vindeiros. Este filme dará moito que falar porque nel asistimos en directo ao nacemento dun grande cineasta..

Todos vós sodes capitáns bateume o corazón especialmente porque xoga cun dos meus temas favoritos ou leiv-motiv vitais e descoñezo si foi rexistrado algunha vez na historia do cinema.  O xénero “cine no cine” amosa magníficos exemplos en case todas as cinematografías, pero moi poucos ou ningún, no que o núcleo do relato sexa o propio proceso de aprendizaxe e formación audiovisual dun grupo de rapaces (europeos, africanos ou americanos) . A organización de estratexias formativas de cara á formación audiovisual foi sempre un asunto moi debatido, practicamente dende o inicio do cinema. Existe abondosa bibliografía e teorías moi diversas sobre a necesidade, oportunidade e as metodoloxías didácticas mais atinadas para a introdución do audiovisual na infancia e mocidade. A meirande parte dos expertos coinciden na oportunidade da frase de Ortega “sabemos que é un martelo polas marteladas”. A aprendizaxe e decodificación da linguaxe audiovisual debería basearse especialmente pola catalización da mirada libre dos alumnos, por estimular o pracer da filmación e o rexistro, único xeito eficaz de aprender e motivar -non como se fai nese desfasado e inútil programa do Consorcio “Audiovisual nas aulas” que non serve absolutamente para nada (en realidade serve para unha soa cousa, que calarei nesta ocasión).

O filme de Oliver remitiume inmediatamente á lembranza dunha muller -que cheguei a coñecer persoalmente-  que adicou gran parte da súa vida á investigación dos procesos de aprendizaxe e interación de nenos e xoves do mundo enteiro en obradoiros e experiencias da pegadoxía da imaxe. Estoume a referir a  Monique Martineu, ex directora do prestixioso Institut National de la Recherche Pedagogique, ademais de  fundadora, xunto co seu home Guy Hennebelle, da revista militante CinemAction . Ao longo de varios anos, Monique Martineu realizou unha rigorosa pescuda sobre as experiencias de aprendizaxe audiovisual ou obradoiros de imaxe por todo planeta. Unha indagación global, exhaustiva e rigorosa, que sustenta a súa tese de doutoramento. Os seus libros Graine de cineastes, Des jeunes à la caméra, ou L’enseignement du cinéma et de l’audiovisuel dans l’Europe des douze foron para min libros sagrados, de referenza e consulta obrigatoria na década dos 80 e 90 para desenvolver diversas experiencias de formación audiovisual en Galicia como “Vídeo na escola” (1984) , a posta en marcha da Escola de Imaxe e Son (1991-1998) e algunhas das liñas de traballo dos sucesivos Congresos Internacionais de Pedagoxía da imaxe “Pe de Imaxe (92-98) .  De feito, moitas das súas conclusións e suxestións aínda resultan moi aproveitábeis na era dixital.

Monique Martineau, apaixoada abandeirada da práctica fílmica como estratexia fundamental de aprendizaxe, identifica dúas tipoloxías de  profesores que imparten obradoiros ou procesos prácticos de formación en imaxe e son: Os profesores “pelícano” e os profesores “vampiro”. A investigadora francesa sostén que lamentablemente o profesor vampiro é o mais abondoso nos obradoiros de imaxe . O profesor vampiro, as veces cineasta frustrado, utiliza aos alumnos  para realizar a “súa” pelicula nalgunha fase do proceso– por outra banda, costume habitual en ámbitos universitarios-. A mirada do filme é a do profesor, quen non “pode evitar” a apropiación do discurso dos seus alumnos como fai o vampiro coa sangue fresca. Pola contra, Monique defende con vehemencia e numerosos argumentos a figura ou metodoloxía de traballo do profesor pelícano: un simple favorecedor, catalizador e estimulador da mirada propia dos seus alumnos: dálle acubillo, agarimo, consellos, suxestións e sustento.. pero son os alumnos os que rexistran e transmiten a súa mirada, moitas veces imperfecta, incorrecta e difusa, do mundo, do acontecer ou da súa propia realidade. Mesmo o profesor corre o risco de “valeirarse da súa propia substancia”. Está é unha das capas entre as moitas lecturas posibeis do filme de Oliver: un storyline sinxelo e complexo ao tempo: a transformación dun profesor “vampiro” en profesor “pelicano” con todo o que ise proceso implica. Estou certo que  Monique Martineau, grande admiradora e coñecedora da cultura e cinema árabes, quedaría fascinada por este filme magnético e fresco, mestura máxica de realidade e ficción, con momentos sublimes e divertidos, zumegando arrecendos de grandes cineastas que amamos. Do que si estou convencido é que Monique nomearía Xeneral de División a Oliver, o profesor pelicano que foi valente de mais para poñerse ao fronte dos seus “capitáns”….

Pasaron xa os fastos e parabéns colectivos da celebración de Celda 211 (rodada no verán do 2008), que puxo de manifesto o “orgullo audiovisual de Galicia”  (sic) e agora deberían ir chegando os tempos do balance e a análise da situación do que todos consideraban ata hai pouco “sector estratéxico” –ainda que semella non preocuparlle a ninguén a inexistencia de estratexias para o sector-

Xa vai para un ano que o Partido Popular gañou as eleccións,  e de primeiras, o balance institucional podería cualificarense como desolador a pesares do silencio xeneralizado dos medios de comunicación tanto escritos como dixitais. Resulta especialmente sospeitoso o caladiños que están sobre este asunto os gurús dos colectivos do noso audiovisual: Nos 365 días, o 25% da lexislatura, o novo goberno fixo dúas fotos (nos Chano Piñeiro e nos Goya), e reiterou en varias ocasións a mesma promesa dilatoria:  “en poucos días tomaranse as decisións”. ..Pero os días foron pasando e un ano despois, aínda segue sen albiscarse algunha luz que indique o camiño por onde pensa transitar a política audiovisual do goberno de Núñez Feijoo. Namentres, a meirande parte dos profesionais non deixan de laiarse de que “todo esté parado”…

Porque –ademais da crise- , un dos puntos febles do sector é xustamente a súa dependencia institucional, tanto da TVG como dos orzamentos da Xunta de Galicia. Os diferentes colectivos do audiovisual seguen á espera de cómo queden as cousas e sobre todo de quén “mande” no complexo entramado de intereses empresariais, institucionais e políticos que caracterizan este sector dende fai algúns anos. A inminente convocatoria de axudas de Agadic e a posta en marcha do Plan de Apoio e Potenciación da Produción Cinematográfica e Audiovisual da CRTVG, non incentivan precisamente o debate reivindicativo, porque todos pretenden xogar neses dous partidos clave para capear o temporal da crise ao longo do 2010.

Adianto o resultado do meu balance particular do ano 2009 para o audiovisual galego: Un tempo perdido para a produción, promoción, difusión, recuperación do patrimonio e para a historia do cinema galego en xeral -agás excepcións-, e que penso devalar en dúas entregas.  Desta volta, comezamos pola análise da produción do ano, entendendo por tal os produtos audiovisuais que tiveron a súa rodaxe/gravación durante o ano 2009, sen considerar pezas gravadas en anos anteriores estreadas no 2009, como acontece nos vindeiros Mestre Mateo onde figuran producións gravadas no 2007 e 2008.  Trátase de facer unha breve análise empírica e obxectiva da realidade da nosa produción sen considerar polo momento a casuística da presente situación.

No eido da produción

Non foi doado acadar datos fiábeis da produción audiovisual galega do 2009. É unha magoa que non se actualice a Web da Axencia Audiovisual Galega, quen, polo momento, segue a ofertar o único  Catálogo completo e fiable do cinema feito en Galicia dende o 1973 ata  2008. O resto dos portais e páxinas sobre o audiovisual galego aportan datos incorrectos, figuran como filmes producidos proxectos previstos, aínda non gravados ou realizados no 2007 e 2008, presentando ademais clamorosas ausencias.  Independentemente do escaso valor científico que poida ter a miña indagación, o que si podo garantir é que foi pescudada peza a peza, título a título, o que deu como resultado unha listaxe definitiva de 134 títulos realizados por produtoras ou creadores galegos no ano 2009, que inclúe dende series e programas de TV ata proxectos individuais de creadores ou escolas de imaxe. Considero probable que non se contabilice algunha produción realizada no ano, e que apareza ao longo do 2010. Pero independentemente da posible marxe de erro da análise,  estou convencido da súa fiabilidade estatística. Tampouco será posible establecer valoracións cualitativas porque gran parte da produción está aínda pendente de estrea pública. Respecto deste criterio, algúns críticos especializados teñen fundadas esperanzas na súa gran calidade.

Para comezar adiantaremos a conclusión xeral:  No ano 2009, a produción audiovisual galega experimenta un retroceso moi relevante; considerando que a media de produción no trienio 2006-2009 foi de 249 títulos/ano e que no 2009 foi de 134,  podemos concluír que hai unha baixada global do 54% na produción total, unha cifra de produción similar á do 2005. Un dato contundente e revelador da crise de produción que está a experimentar a industria audiovisual galega. A maior porcentaxe de baixada recae sobre todo na denominada produción “industrial” , tanto na vertente de “produtos para TV” ou na produción cinematográfica.

Vexamos por categorías:

Longametraxes de ficción:  Nesta categoría o retroceso foi do 75%. Unha análise mais rigorosa baixaría mais a porcentaxe, pois tan só dous títulos acadan os parámetros do que poderíamos denominar “produción audiovisual estándar”:  Retornos (Luis Avilés) e El vendedor de lluvia (G. Ron).  Albergamos dubidas razoábeis sobre a relación de “El  camino” de Martin Sheen co audiovisual galego.  O resto das longametraxes consideradas ambicionan  un decidido propósito “artístico”- baseados en modelos de produción non convencional-  e mesmo certos medios e algúns profesionais, nin sequera os considerarían como “cinema de verdade” : Dous Fragmentos (Santos Touza); Todos sodes capitáns (Oliver Laxe) e 18 comidas (Jorge Coira).  No tocante a animación seguen en rodaxe proxectos xa iniciados no 2008: Holly nigth e O apóstolo.

Longametraxes documentais. Unha conclusión similar. O retroceso na produción respecto dos anos anteriores oscila en torno ao 65% . Baixada espectacular que afecta especialmente a produción  de documentais “televisivos” de 50 minutos de duración e que está a afectar a liña de flotación e da supervivencia das pequenas produtoras.  Pola contra, agroman as longametraxes “independentes” realizados ao marxe dos códigos industriais convencionais : Dous de vintetantos, Gaiteiro,  Tra-las luces, Tanyaradzwa, Naturalidade silvestre,  Vikingland… O subxénero da memoria histórica continúa a ser un dos leiv motiv na produción de documentais mais estandarizados:  Caroianos,  Memorias rotas, O tempo da memoria, Unha galega contra Hitler, Señora de… O segredo da Frouxeira, ou A maleta de Sofia por exemplo…

Pola contra, a produción de curtametraxes observa unha menor caída e semella que capea mellor a crise xeral da produción no 2009. Aproximadamente producíronse un 30 % menos curtametraxes, pero resiste razonablemente o que denominamos no seu momento, o  Mundo Paralelo.  Aínda así, a cantidade das pezas realizadas (90 títulos)  está por debaixo dos mais dun centenar que se producían como media nos últimos tres anos. A categoría que mais descende é a de curtametraxes de animación.

Produción para Televisión

A única sorpresa positiva do 2009 na industria audiovisual foi o incremento da produción de telefilmes, despois do estancamento e abandono sufrido polo xénero nos últimos tres anos por parte da Televisión de Galicia. Nada menos que cinco telefilmes  graváronse neste ano: As reliquias do santo (Bren), Fútbol de alterne (Filmanova), a magnífica Mar Libre (Ficción produciones), Voltar a casa (Formato) e O bonito crime do carabineiro (Zenit);  Pola contra na produción de programas para TV, mantense mais ou menos a produción de teleseries e docuseries realizadas dende fai moitos anos case sempre polas “mesmas empresas” sen consideración algunha polo principio de igualdade de oportunidades;  pero en troques diminúen os programas de TV e documentais realizados por produtoras galegas, o que indica un cambio de tendencia na externalización de programas da TVG e que está a preocupar á produción independente. Todo o sector está pendente do resultado da convocatoria que pechou estes días o seu prazo e que puxo enriba da mesa 86 proxectos:  35 documentais, 24 producións cinematográficas e 13 tv-movies..

En definitiva, nestes días de gloria mediática para o audiovisual galego, non está demais introducir un contrapunto do principio de realidade porque os datos son contundentes… Certo que ainda están pendentes de estrea comercial filmes realizados en anos anteriores (Crevinsky, Linko, Relatos, ou A casa da luz..), e quizais debamos ter confianza na irrupción de novos cineastas, pero a crítica situación da produción “profesional”  e da “industria audiovisual”, precisa dunha urxente toma de conciencia e acción por parte dos colectivos e institucións con competencias no sector.  Hai que poñerse mans a obra de maneira inmediata.

Continuará…



Eso digo, qué terá que ver Eric Rohmer có novo cinema galego?

Nestes días, moita xente está a expresar o seu pesar pola morte dunha das referencias imprescindíbeis para toda unha xeración. Os que seguimos dende mozos a traxectoria de Rohmer sentímonos de loito.

Non vou divagar sobre os seus filmes ou o sentido do seu cinema. Hai plumas mais brillantes que o farán moito mellor e que comparto plenamente. A min interésame en especial o método de traballo e modelo de produción que representa o seu cinema. Vexamos:

Vivimos tempos no que o sentido das palabras anda desnortado. Co seu uso espurio, moitas adquiren novos valores semánticos que fan irrecoñecible a súa significación orixinal. Neste caso, refírome ao concepto “cinema comercial” ou “cinema rendible” que tantos ríos de tinta e opinións encontradas están a desbordar nestes días. Sempre afirmamos dende a Axencia Audiovisual Galega que apostabamos polo cinema comercial no seu sentido primixenio: a rendibilidade prodúcese cando a diferenza entre custe de produción e o resultado das xanelas de explotación é positivo. Nin mais nin menos. Non é o cinema que rebaixa as súas exixencias de creación para achegar mais espectadores. Non: cinema comercial é o que da beneficios aos seus produtores ou investidores na conta de resultados e punto.

Margaret Menegoz, actual presidenta de Unifrance, foi produtora de moitos dos filmes de Rohmer, do mesmo xeito que anda a producir agora proxectos de Michael Haneke, como “A  cinta branca”, de estrea comercial en España o vindeiro 15 de xaneiro.

En certa ocasión preguntáronlle cómo podía vivir producindo filmes “de autor” tan pouco “comerciais”. Margaret Menegoz, respondeu que por cada euro que investía na produción nun filme de Rohmer gañaba cen, e que nese sentido era un magnífico negocio apostar por Rohmer, sen dúbida algunha un dos directores mais rendibles cos que traballaba: “Dúas cousas son fundamentais. O guión e o método de traballo do director. O feito de que un orzamento sexa grande ou pequeno está mais ligado ao traballo do director que do produtor”, dicía.

Porque no caso de Rohmer o sistema é sinxelo: catro semanas de rodaxe (a media do cinema español son nove); un equipo técnico inferior ás dez persoas (en España sesenta); rodaxe en 16 mm ou soporte dixital (non en 35mm); actores novos non moi coñecidos, pero solventes e frescos na rodaxe tras catro meses de ensaios intensivos, polo que o ritmo diario de filmación era moi produtivo; …. O propio Rohmer facía as veces de claquetista e axudante de produción responsable da intendencia (sempre interesado no bó xantar da “súa” xente, a mesma en todos os seus filmes)…

Con este método, o custe de produción era moi cativo, e polo tanto as posibilidades de “rendibilidade” moi altas, se Margaret Menegod facía ben o seu traballo: “colocar” os seus filmes nos países e mercados da Unión Europea e Latinoamérica para que cómplices de todo o mundo gostáramos de ver “como agromaban as plantas”.  En definitiva, a optimización de recursos é unha garantía básica de rendibilidade, como ben ironizaba outro dos grandes da súa quinta, Robert  Bresson: “A facultade de aproveitar os meus recursos diminúe cando o seu número aumenta”.

Penso que é un magnífico exemplo para o cinema galego ou español, empeñado como está a “nosa industria” nas grandes palabras: películas de gran orzamento, estrelas recoñecibeis, rodaxe en inglés, internacionalización, grandes mercados..etc, etc; palabras que sempre me pareceron choqueiras –insistirei con mais claridade en días vindeiros- como se fose posible crear un modelo metodolóxico normalizado para a fabricación das películas de éxito. Os filmes de Rhomer chegaron a todos os mercados do planeta e foron rendibles para os seus produtores a pesares de parecer “minoritarias” ou de culto…Un camiño ainda pouco transitado polo chamado cinema galego… Xa me gustaría que o exemplo de Margaret Menegoz prendera por estes lares para demostrar cómo é posible acadar rendibilidade sen esnafrar o talento, nin renunciar a nada para acadar “comercialidade”. Produtores que tan só pretendan sentírense fachendosos do seu traballo profesional, como de seguro estará Margaret Menegoz, poder vivir e gozar do que se fai sen renunciar a ser coherente. Produtores en suma que pretendan facer boas “películas que dean diñeiro” e non só en “facer diñeiro coas películas”…

Pero o que me resulta aínda mais paradóxico é que coa nova normativa do Ministerio de Cultura na man, practicamente ningunha das fermosas historias do cotián do grande Eric Rohmer podería ter axuda oficial anticipada.. Non terían cabida nesa convocatoria proxectos de baixo orzamento –hoxe xa clásicos da historia do cinema- como A muller do aviador, O raio verde, ou Os contos das catro estacións. Filmes que tan só pretenden rexistrar o voo sutil do amor entre os corazóns e as cabezas dos seres humanos…

Coñezo ben a  Emma e Borja, especialmente a Emma, una rapaza do Grove moi tímida – quén o diría aos que a tratan agora- que practicamente ruborizábase cando pronunciaba o seu nome nas clases que impartía no MXPA en Coruña aló polo 2001. Alí, como alumnos, coñecéronse e forxaron (entre outras cousas a Cayetana por exemplo), unha empresa,  que chamaron Vaca films -segundo Emma por unha frase que me escoitou nas clases de produción-.

Dende aquela , a miña relación con ambos foi constante ao longo destes anos. Eu mesmo era comisionado no ICAA cando Emma pulaba por poñer en marcha o primeiro proxecto de Vaca Films, a curtametraxe As loiras prefírenos  cabaleiros dirixido por Alex Sampaio e guión de Anibal Malvar…. Dende o ano 2003, a súa empresa foi medrando paseniñamente;  o cerne da súa estratexia era a participación minoritaria en proxectos cinematográficos – especialmente thrillers- nacidos fora do país: Somne (isidro Ortiz 2004), Cargo (Clive Gordon 2005),  La zona,  (Rodrigo Plá, 2007) Déjate caer (Jesus Ponce, 2007)..etc… Sei dabondo que estaban especialmente empeñados en xerar proxectos dende aquí – sempre os estaba “vacilando” con esa  teima- e ao fin andaban en tratos con directores e guionistas galegos en novos proxectos , como por exemplo  a primeira longametraxe de Luís Avilés Retornos ,  que terá a súa agardada estrea ao longo do 2010 ..

Foi  nun mercado de dereitos  organizado polo ICIC en Barcelona, onde literalmente se namoraron dunha  historia pouco coñecida daquela, Celda 211 e decidiron mercar os dereitos da primeira novela do xornalista sevillano  Francisco Pérez Gandul .  Arrouparon o proxecto con valores de produción, como o experimentado Jorge Guerricaechevarria  e o solvente director Daniel Monleón e construíron o proxecto definitivo para percorrer o incerto e difícil camiño do financiamento audiovisual…

Celda 211 presentouse ás axudas da Axencia audiovisual Galega da Consellaría de Cultura e Deporte no ano 2007. Lembro perfectamente os momentos daquela  xuntanza da comisión de valoración.  Os seus membros  eran Maria Liaño, Margarita Ledo, Fernando Redondo e  Tomás Ucieda. Xa dende o comezo, falaban en positivo de Celda 211 e de feito outorgáronlle a máxima valoración por unanimidade. Poucas veces tiña acontecido tal feliz e rápida coincidencia nun proxecto que  – como insistía Tomás Ucieda – “ogallá poida ver algún día esa película nas pantallas do meus cines (Valle Inclán)”.  A comisión outorgoulle 210.000 euros,  o primeiro cerne básico do proxecto financeiro.  Foi con eses vimbios como Emma e Borja conseguiron interesar ao resto de financiadores, subindo chanzo a chanzo, piching tras piching, ata chegar directo ao  corazón do seu principal patrocinador Telecinco.  O filme comezou a rodarse o 21 de agosto do 2008 durante nove semanas en Zamora. Unha magoa que non se utilizara a localización da cárcere d´A Coruña- como estaba previsto no proxecto inicial- sen dúbida un escenario inmellorable, polo contraste visual que se establecía entre o relato duro e terrible que se desenvolve no espazo pecho a carón do mar infindo e imaxe da liberdade.

Todo o proceso de Celda 211 é un magnífico exemplo – de libro- do que poderíamos denominar produción  “industrial” dende Galicia, e que neste caso resultou tremendamente comercial  – o que non acontece a miúdo por estes pagos-.  Un exemplo de produción profesional nacida en Galicia e que foi quen de interesar no resto do estado e con sorte ao resto do planeta , ao revés do que nos ten acostumados a chamada industria audiovisual  “galega” que fai o camiño inverso.  De todo corazón, e por moitas razóns,  moita sorte o día 14 de febreiro.  Aínda que pase o que pase ese día, Emma Lustres e Borja Pena acadaron xa o Doutorado cun Laude en Produción audiovisual.

Posdata

No mesmo saco meto tamén os meus mellores desexos para Raquel Fidalgo, a maquilladora de Celda 211, para que recolla os froitos da súa xenerosidade polo seu  desinteresado traballo como maquilladora “oficial” da meirande parte das curtametraxes da Escola de Imaxe e Son da década dos 90.

Xa transcorreu o 20 % desta tensa  lexislatura e a única actividade institucional coñecida do audiovisual  galego foi o desmantelamento de todo canto  existía no antigo réxime (o bipartito) e unha  foto  propagandística do Presidente da Xunta de Galicia nos premios Chano  Piñeiro.  E namentres “o sector estratéxico” – segundo afirman enfáticamente todas as cores políticas- segue “sen estratexia  para o sector” a comezos da década.

Dende a distancia, non deixo de pescudar  na prensa , nos comunicados dos colectivos do sector ou nos artigos e opinións de gurús coñecidos, algún sinal de resposta crítica ou resistencia ante a situación de atonía e parálise institucional  -Hai alguén aí?- para vivir a sensación de que “está pasando algo”, pero día por día non podo estar mais abraiado ante o silencio “comedido e prudente” da prensa escrita e os portais especializados. Agás algunhas raiolas de sol e esperanza  no Xornal –grazas a Iago e a Martin- , o frío do inverno é total para o audiovisual galego.  Iso si, nas barras de bares e cafeterías e nas mesas-camilla, o clamor do malestar é brutal – mesmo incendiario- pero na meirande parte dos medios de comunicación e colectivos profesionais do “noso” audiovisual o silencio é absoluto.  Podo imaxinar  que técnicos e actores teñan ansiedade por futuros contratos; os guionistas queden sen encargos de novos capítulos nas teleseries;  os “críticos oficiais” non deben poñer en cuestión os intereses das todopoderosas xornalprodutoras; produtores e directores non queren ter problemas na TVG ou en futuras subvencións e convocatorias;  e posiblemente os “gurús coñecidos “ tamén teñan medo de caer en desgraza e perder a súa inmensa e prodixiosa capacidade de manobra.  Case todo mundo xustifícase con ese  fatalista conformismo do  “É o que hai”  que tanto me amola e que faime lembrar a Yocasta de Eurípides: “Propio de escravos é non dicir abertamente o que se pensa”.  Así pois,  fálase e escríbese  do divino e do humano, como por exemplo a recreación da nostalxia caramelizada de Cinegalicia – sen espírito analítico algún- para non abordar publicamente o tema central:  a parálise total e absoluta dun sector que debería ser considerado como un asunto prioritario para o mundo cultural, como  factor exponencial de creación de emprego, de riqueza, como unha industria cultural de primeiro orde que nos permita dunha vez por todas  “estar” no mundo contemporáneo. Cómo estaría o patio español  se o goberno de Zapatero mantivera dez meses esta situación de indefinición?…  Á esquerda pódeselle criticar sen piedade e mesmo pode estar no ollo do furacán –seino por experiencia propia-, pero á dereita ténselle medo e resulta preferible xustificar este incomprensible retraso, contemporaneizar  e proclamar o amén a esta inercia, porque todos teñen moito que perder. En tempos de crise, cada un mira unicamente polo “seu”  e non polas regras xerais do xogo , certificando a  dependencia absoluta da Administración da denominada “industria” audiovisual.

Porque o problema non está en QUÉN manda no audiovisual , senon no QUÉ e  o PARA QUÉ do audiovisual galego.. Ese debería ser o eixo fundamental dun debate inexistente nestes dez  meses de parálise  e que nin o partido do goberno, pero tampouco dende a  oposición están a considerar  como tema relevante. E posiblemente hai asuntos  moito mais transcendentais para o futuro do país, pero non deixa de seren unha evidencia mais da  disociación entre o mundo da “cultura oficial“  e  a “clase política galega” respecto do  mundo audiovisual, que semella demasiado complicado e difícil para desenvolver unha política audiovisual propia e cobizosa. (continuará…)

Como poderás supoñer, son incapaz de condensar nestas breves liñas as vivencias compartidas durante os anos que mantivemos a nosa amizade, dende aquel primeiro día que proxectaches Eu, o tolo para min só. Logo sucedéronse moitas horas de conversa, na túa casa baixo o agarimo de Mariluz e na miña, debates apaixonados sobre o ‘cinema galego’ e unha ringleira infinda de interaccións agarimosas e cómplices ata o día que te convertiches en lenda. Daquela chorei a túa perda co corazón.
Por forza, terei que utilizar unha elipse “abrupta” para amosar a esencia que aínda gardo de ti, dende logo moi lonxe dese clixé institucional interesado e politizado ao que están a someter o teu nome nestes días e que, de seguro, a ti te espantaría. Así pois, fico con tres primeiros planos teus -que acheguen os sentimentos do protagonista ao seu público-: o brillo fulgurante dos teus ollos luminosos cando me ‘contabas’ a historia de Mamasunción; a sorpresa arrebatada daquela tardiña na que miraches por vez primeira Santa Olaia, a terra de Xonxa, e te enxergaches cos seus únicos habitantes; e por último, a arenga positiva e mitineira -case como un testamento ás novas xeracións- que botaches aos futuros cineastas na primeira actividade realizada na Escola de Imaxe e Son en febreiro de 1991. Porque nestes tres planos singulares estás ti por enteiro, son Chano en estado puro: paixón, sensibilidade e compromiso, por desgraza tres cualidades case inexistentes hoxe no ¿noso? audiovisual ¿galego?. Por iso, agora tamén choro a túa perda coa cabeza ademais do corazón